Jak oceniasz merytoryczną zawartość tej strony?
 
Jak oceniasz atrakcyjność wizualną tej strony?
 
EMANCYPANTKI

Tradycje kobiet-motorniczych w Krakowie

Coraz częściej, także w Krakowie, za kierownicami różnych środków komunikacji miejskiej widać kobiety. Coraz mniej osób ten widok dziwi. Jednak niewiele osób wie, że to właśnie Kraków był jednym z pierwszych miast, w którym kariera kobiety-motorniczej była możliwa.

To w Krakowie już w 1914 roku w przedsiębiorstwie komunikacji miejskiej stanowisko motorniczej tramwaju objęła kobieta. W latach 30. XX wieku pierwsza kobieta została zatrudniona w tej firmie na stanowisku „szofer-mechanik”. Po II wojnie świarowej nastąpiła przerwa, a dziś kobiety coraz chętniej odzyskują dla siebie przestrzeń za kierownicą.

 


W tej chwili w Miejskim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym w Krakowie na stanowiskach motorniczych w tramwajach i kierujących autobusami pracuje prawie 100 kobiet. W 2009 roku tytuł "najlepszego motorniczego" Krakowa zdobyła pani Agnieszka Błońska z MPK Service. Gratulujemy! 

 



19 czerwca 2010 r. obchodzimy 100. rocznicę śmierci Marceliny Kulikowskiej.

W dziale EMANCYPANTKI Agnieszka Brożkowska przedstawia Marcelinę Kulikowską, pedagożkę, nauczycielkę I Żeńskiego Gimnazjum w Krakowie, poetkę, pisarkę, jedną z pierwszych kobiet-reporterek. Tekst Agnieszki Brożkowskiej Marcelina Kulikowska. Strzał w serce opublikowany w książce Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek (2009) do przeczytania tutaj.

Strona poświęcona obchodom 100. rocznicy śmierci Marceliny Kulikowskiej w ramach projektu Fundacji Przestrzeń Kobiet Reporterka, pedagożka, emancypantka - 100. rocznica śmierci Marceliny Kulikowskiej realizowanego w ramach programu Warto pamiętać Małopolskiego Instytutu Kultury tutaj.


W 2010 r. obchodzimy 150 rocznicę urodzin MARII TURZYMY. 

W dziale EMANCYPANTKI Marta Struzik przedstawia Marię Turzymę (właściwie Marię Wiśniewską), wydawczynię i redaktorkę "Nowego Słowa", działaczkę emancypacyjną walczącą o prawa wyborcze kobiet i dostęp do studiów wyższych, ważną a zapomnianą aktywistkę krakowską. Wobec braku szczegółowych informacji na temat Turzymy, Marta Struzik opisuje także próbę dotarcia do swojej bohaterki poprzez lekturę jej tekstów zawartych w trzech rocznikach "Nowego Słowa". 

Tekst Marty Struzik Jej "Nowe Słowo". Próba (re)konstrukcji sylwetki Marii Turzymy opublikowany w książce Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek w 2009 r. do przeczytania tutaj.

O "Nowym Słowie" przeczytać można także na stronach Muzeum Historii Kobiet Fundacji Feminoteka, w tekście Agnieszki Gawędzkiej tutaj.

Archiwalne egzemplarze "Nowego Słowa" zdigitalizowane w ramach projektu realizowanego przez Zespół Badawczy Historii Społecznej XIX i XX wieku Instytutu Historycznego UW, dostępne są on-line tutaj

 
KALENDARIUM
5 lipca 1927
Za sprawą dr WANDY BOBKOWSKIEJ (1880-1948), nauczycielki, pedagożki i działaczki ewangelickiej, w krakowskiej starszyźnie zborowej zasiadły pierwsze kobiety: Wanda Bobkowska, Helena Gelbhardowa oraz Ella Grosse.
 
7 lipca 1966
We Włoszech zmarła wybitna krakowska aktorka, podróżniczka i odkrywczyni JADWIGA MROZOWSKA-TOEPLITZ. Po 1907 r. na stałe porzuciła teatr, wyjechała z Krakowa, osiedliła się we Włoszech, skąd ruszała na ekploracyjne wyprawy do Azji. Na mapie jej podróży znalazły się Indie, Cejlon, Birma, Iran Tybet, Kaszmir i Ladakh. Była pierwszą kobietą, która przeszła przez Dach Świata. Mrozowska wyznaczyła nowe drogi przez górskie łańcuchy, ustaliła linię wododziału w paśmie Kurtaku, wyjaśniła przyczynę wysychania jeziora Zorkul. W uznaniu zasług Włoskie Towarzystwo Geograficzne przyznało jej złoty medal, który wtedy po raz pierwszy został przyznany kobiecie. organizatorka eksploracyjnych wypraw do Azji. Jej imię nosi przełęcz w paśmie górskim Kurtaku na Pamirze, w pobliżu jeziora Zorkul.
 
13 lipca 1883
W Krakowie urodziła się SARA SCHENIRER, krawcowa, jedna z najważniejszych postaci w historii żydowskiego nauczania, twórczyni systemu szkół religijnych dla dziewcząt z ortodoksyjnych rodzin żydowksich - Bejs Jakow. Nazywana "Matką Izraela", zmarła w 1935 r.
 
23 lipca 1930
W Przemyślu w rodzinie żydowskiej na świat przyszła MARIA ORWID (1930-2009), wybitna psychiatrka, pionierka psychoterapii dzieci i młodzieży w Polsce, założycielka oddziału dla kobiet na Akademii Medycznej w Krakowie, a także pierwszej w Polsce akademickiej Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży. Zainicjowała badania nad psychicznymi skutkami przeżyć obozowych, pracowała nad zjawiskiem syndromu posttraumatycznego, prowadziła program terapeutyczny dla Dzieci Holokaustu i Drugiego Pokolenia. Autorka książek Przeżyć... i co dalej? (WL 2006), Trauma (WL 2009). Uczestniczka wszystkich krakowskich Marszów Tolerancji.
 
30 lipca 1896
Miał miejsce pierwszy strajk krakowskich robotnic w tzw. cygarfabryce (C.K. Fabryka Tytoniu), będącej przez wiele lat największym zakładem pracy w Krakowie. Na początku XX wieku zatrudniał on ok. 1000 osób, w tym 900 kobiet i dziewcząt. Fabryka mieściła się przy ul. Dolnych Młynów, budynki pofabryczne znajdują się tam do dziś. 
 
1 czerwca 1910

PAULINA WASSERBERG (1882-1943), absolwentka I Żeńskiego Gimnazjum w Krakowie, jedna z pierwszych absolwentek Uniwersytetu Jagiellońskiego, działaczka społeczna, lekarka, jedna z bohaterek książki Grażyny Kubicy Siostry Malinowskiego (WL, 2006).

 
5 czerwca 1899
HELENA DONHAISER jako pierwsza kobieta zdała maturę w Gimnazjum Św. Anny przy Placu na Groblach. Urodziła się 25 kwietnia 1873 roku w Krakowie, zmarła 5 czerwca 1945 r., była także pierwszą w Krakowie kobietą prowadzącą swoją praktykę lekarską. Gimnazjum św. Anny (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego) to jedyne wtedy gimnazjum w Krakowie, które ministerialnym rozporządzeniem było uprawnione do przeprowadzenia eksternistycznych egzaminów dojrzałości dla kobiet. Absolwentki żeńskich gimnazjów zdawały tu maturę aż do 1907 roku
 
19 czerwca 1910
Ok. godziny 15-tej wystrzałem z rewolweru przy ul. Pijarskiej 3 życie odebrała sobie MARCELINA KULIKOWSKA, wybitna pisarka, poetka, pedagożka, działaczka społeczna i oświatowa. Była nauczycielką w I Żeńskim Gimnazjum i jedną z pierwszych kobiet-reporterek. 
 
2 maja 1904
Powstało Stowarzyszenie Urzędniczek Pocztowych w Galicji. Oddział krakowski, któremu przewodniczyła energiczna, skuteczna i pomysłowa działaczka Władysława Habichtówna, w szczególny sposób rozwinął działalność spółdzielczą. WŁADYSŁAWA HABICHT, ELŻBIETA CIECHANOWSKA i ZOFIA KOLPY powołały do życia Towarzystwo Budowlane Urzędniczek Pocztowych, które w 1913 r. wybudowało pierwszy dom spółdzielczy dla urzędniczek pocztowych, przy ul. Sołtyka 4, a następnie przy ul. Syrokomli 19B. Spółdzielnia mieszkaniowa im. Władysławy Habicht działa pod tymi adresami do dziś. 
 
31 maja 1987
W Nowym Sączu urodziła się ZOFIA AMEISEN, wieloletnia pracowniczka Biblioteki Jagiellońskiej, kierowniczka Zbiorów Graficznych i Kartograficznych BJ, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zmarła 25 grudnia 1967 r., została pochowna na cmentarzu żydowskim przy ul. Miodowej w Krakowie. 
 
KWIECIEŃ 1904
Przy redakcji pisma kobiecego „Nowe Słowo” MARIA TURZYMA zakłada ZWIĄZEK KOBIET. Stowarzyszenie zorganizowano na wzór holenderskiego Związku Wzajemnej Ochrony Kobiet, a za jego główny cel przyjęto walkę „o równe dla wszystkich prawa człowieka”. W myśl założeń organizatorek miało ono mieć charakter samokształceniowy i samopomocowy. Do związku przystąpiły: Kaimiera Bujwidowa, Zofia Daszyńska-Golińska, Helena Witkowska, Maria Siedlecka, Wanda Zalewska.
 
6 kwietnia 1905
W krakowskim „Czasie” ukazuje się artykuł opisujący konflikt w Towarzystwie Szkoły Gimnazjalnej Żeńskiej w Krakowie w związku z deklarowanym ateizmem Marceliny Kulikowskiej, nauczycielki w pierwszym żeńskiem gimnazjum. W wyniku konfliktu dochodzi do rozłamu w kadrze Gimnazjum i w tym samym roku powstaje konserwatywne Wyższe Gimnazjum Żeńskie im. Królowej Jadwigi z siedzibą w Pałacu Spiskim przy Rynku Głównym 34, do którego uczęszczały przede wszystkim katoliczki. W pierwszym gimnazjum pozostają głównie Żydówki. 
 
7 marca 1919
Zmarła MARIA DULĘBIANKA (ur. 1858 w Krakowie), polska malarka, działaczka społeczna, sufrażystka, literatka, publicystka, pierwsza kobieta, która demonstracyjnie kandydowała w wyborach w 1908 roku do galicyjskiego Sejmu Krajowego. Wieloletnia parnterka Marii Konopnickiej. W Krakowie mieszkała do ok. 1872 r.
 
10 marca 1882

W Krakowie urodziła się PAULINA WASSERBERG, lekarka, zaangażowana działaczka społeczna. Absolwentka I Gimnazjum Żeńskiego w Krakowie, członkini zarządu Towarzystwa Lekarskiego, związana z Bundem, zaangażowana w Towarzystwo Opieki nad Dzieckiem Robotniczym "Nasze Dzieci". Zginęła w listopadzie 1943 r. wraz ze swoją siostrą Dorą zażywając truciznę w drodze na prowadzoną przez hitlerowców egzekucję personelu medycznego obozu w Szebniach pod Jasłem.

 
14 marca 1925
WANDA BOBKOWSKA (1880-1948), nauczycielka, działaczka ewangelicka, uzyskała uzyskała tytuł doktorski na podstawie rozprawy Nowe prądy w szkole ludowej na ziemiach polskich na początku wieku XIX. Jest jedną z pierwszych polskich ewangeliczek z tytułem doktorskim. To za jej sprawą w krakowskiej starszyźnie zborowej w roku 1927 zasiadły pierwsze kobiety. 
 
4 lutego 1872
W Biełosówce na Podolu urodziła się MARCELINA KULIKOWSKA, absolwentka studiów przyrodniczych na Uniwersytecie w Genewie, polska poetka, działaczka społeczna i oświatowa, dramatopisarka, reporterka, pedagożka i nauczycielka. Od 1899 roku mieszka w Krakowie, współzałożycielka Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej Żeńskiej w Krakowie, pracuje jako nauczycielka w prowadzonym przez Towarzystwo pierwszym gimnazjum żeńskim. Jej karierę nauczycielską kończy w 1904 roku skandal związany z jej bezwyznaniowością i odmową towarzyszenia uczennicom podczas mszy. Marcelina Kulikowska ginie samobójczą śmiercią 19 czerwca 1910 r.
 
7 lutego 1909
W Warszawie urodziła się ANNA ŚWIRSZCZYŃSKA, wybitna polska pisarka, autorka tomów poezji Budowałam barykadę (1974) i Jestem baba (1975).
 
9 lutego 2009
W Krakowie zmarła prof. MARIA ORWID, wybitna psychiatrka, feministka, założycielka pierwszej w Polsce Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, inicjatorka programu terapeutycznego dla Dzieci Holocaustu i Drugiego Pokolenia Ocalonych.
 
16 lutego 1905
Marcelina Kulikowska redaguje Odezwę do Polaków w Galicji, w której wyjaśnia warunki życia Polaków w zaborze rosyjskim. 
 
20 lutego 1905
Po manifestacji warszawskiej w czasie rewolucji, Marcelina Kulikowska redaguje protest w imieniu mieszkańców Galicji przeciwko poniewieraniu godności robotnika polskiego w Warszawie.
 
24 lutego 1907
Powstał pierwszy związek zawodowy pracownic Fabryki Tytoniu (zwanej cygarfabryką), znajdującej się przy ul. Dolnych Młynów w Krakowie. Fabryka była przez wiele lat największym zakładem pracy w Krakowie, na początku XX wieku zatrudniającym ok. 1000 osób, w tym 900 kobiet i dziewcząt.
 
25 lutego 1896
Rzeźbiarka TEOFILA CERTOWICZ otworzyła pierwszą szkołę artystyczną dla kobiet. Rysunku i malarstwa uczył w niej Włodzimierz Tetmajer.